Wyznaczanie okresu wzorcowania dla przyrządów do pomiaru UV
Świadectwo wzorcowania nie traci ważności automatycznie w jednolicie ustalonym terminie. Odpowiedni interwał ponownego wzorcowania wynika ze stabilności, sposobu użytkowania, narażenia środowiskowego, dopuszczalnego odchylenia pomiarowego oraz obowiązków dowodowych związanych z eksploatacją. Interwał dwunastu miesięcy stanowi dla wielu przyrządów pomiarowych UV praktyczny punkt wyjścia, jednak musi zostać potwierdzony lub skorygowany na podstawie udokumentowanej historii pomiarów.
Dlaczego wskazanie w ogóle się zmienia
Trzy przyczyny działają wspólnie i żadna z nich nie jest widoczna z zewnątrz: detektor starzeje się pod wpływem promieniowania UV, transmisja dyfuzora i filtra spada wskutek zanieczyszczenia i solaryzacji, a elektronika dryfuje wraz z temperaturą i liczbą godzin pracy. Wszystkie trzy czynniki powodują powolne i stałe przesunięcie wskazania – przyrząd wskazujący wiarygodną wartość może znacznie wykraczać poza swoją specyfikację.
Jak ustala się odpowiedni interwał
Dokumenty ILAC-G24:2022 i OIML D 10:2022 opisują podejście: ustala się wstępny interwał, który następnie jest korygowany na podstawie wyników własnych wzorcowań. Jeśli zmierzone odchylenie pozostaje niewielkie w kolejnych cyklach, interwał można wydłużyć; jeśli pojawia się dryf, należy go skrócić. Poniższe czynniki wskazują kierunek zmian:
| Czynnik | Wskazuje na krótszy interwał | Może wskazywać na dłuższy interwał |
|---|---|---|
| Użytkowanie | Częste, wysokie dawki, zmieniające się źródła | Rzadkie, kontrolowane użytkowanie |
| Środowisko | Ciepło, wilgoć, zanieczyszczenia, chemikalia procesowe | Czyste środowisko laboratoryjne |
| Historia pomiarów | Widoczny dryf lub naprawa | Kilka stabilnych sekwencji wzorcowań |
| Tolerancja | Wąski limit procesowy lub bezpieczeństwa | Szeroki dopuszczalny zakres pomiarowy |
| Obowiązek dowodowy | Termin narzucony przez klienta lub normę | Możliwy do zarządzania wewnętrznie na podstawie ryzyka |
Dwanaście miesięcy jest zatem zaleceniem i punktem wyjścia, a nie ogólnym wymogiem prawnym lub normatywnym. Wiążące terminy mogą jednak wynikać z umów z klientami, systemów zarządzania lub przepisów specyficznych dla zastosowania – na przykład w dezynfekcji wody pitnej.
Przechowywanie i kontrole pośrednie
Przechowywany przyrząd starzeje się wolniej, ale proces starzenia nie zostaje całkowicie zatrzymany: wilgotność, temperatura i padające światło nadal oddziałują. W przypadku długich okresów bezczynności zalecana jest kontrola pośrednia względem drugiego, również wzorcowanego przyrządu lub względem stabilnego źródła. Nie zastępuje ona wzorcowania, lecz pokazuje, czy między dwoma terminami coś się zmieniło.
Sama procedura wzorcowania jest opisana w części Wzorcowanie UV.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące okresu wzorcowania
Jak często należy wzorcować przemysłowe czujniki UV?
Nie ma ogólnie obowiązującego terminu. Dwanaście miesięcy stanowi praktyczny punkt wyjścia dla wielu przyrządów pomiarowych UV, który należy potwierdzić lub skorygować na podstawie historii pomiarów danego przyrządu – taką procedurę opisują dokumenty ILAC-G24:2022 oraz OIML D 10:2022. Jeśli odchylenie pozostaje niewielkie w kilku kolejnych cyklach, interwał można wydłużyć; jeśli pojawia się dryft, należy go skrócić. Częste użytkowanie, wysokie dawki, wysoka temperatura i zanieczyszczenia przemawiają za krótszym interwałem.
Po czym poznać, że okres wzorcowania był zbyt długi?
Po odchyleniu stwierdzonym podczas ponownego wzorcowania – nie po zachowaniu przyrządu podczas eksploatacji. Starzenie się detektora pod wpływem promieniowania UV, spadająca transmisja dyfuzora i filtra na skutek zanieczyszczenia i solaryzacji oraz dryft elektroniki powoli i systematycznie przesuwają wskazanie. Przyrząd wyświetlający wiarygodne wartości może znacznie wykraczać poza swoją specyfikację; podane starzenie się poniżej 3% rocznie dotyczy wyłącznie pracy zgodnej ze specyfikacją. Jeśli odchylenie przekracza dopuszczalny błąd pomiaru, interwał zostaje skrócony.
Autor: dr inż. Mark Paravia
Dr inż. Mark Paravia jest dyrektorem zarządzającym firmy Opsytec Dr. Gröbel GmbH w Ettlingen i kieruje akredytowanym laboratorium wzorcującym. Po prowadzeniu badań nad impulsowymi wyładowaniami ekscymerowymi w ksenonie w Instytucie Techniki Świetlnej (Institute of Lighting Technology) na KIT, obecnie koncentruje się na technice pomiaru promieniowania optycznego. Jest wiceprzewodniczącym Komitetu Normalizacyjnego DIN FNL 7 „Promieniowanie optyczne" oraz członkiem grupy projektowej DVGW ds. dezynfekcji UV.
